Els van Steijn heeft in haar boek De Fontein het systemisch werk uitgelegd aan de hand van haar metafoor ‘de fontein’ en dit zal ik in deze blog uitleggen. In de fontein zie je de generaties terug uit het familiesysteem. In de bovenste bak staan je opa en oma, in de bak daaronder staan je ouders, de bak daaronder sta jij met broers/zussen van oud naar jong. Wellicht heb je zelf ook kinderen en die staan in de bak onder jou. De fontein stroomt van boven naar beneden, en wanneer jij op je plek staat ontvang jij de stroming die voor jou bedoelt is, vanuit jouw ouders naar jou. Wanneer jij steviger op jouw eigen plek staat in de fontein, zal het je over het algemeen goed gaan. Wanneer jij niet op jouw plek staat, ontvang jij niet de stroming die voor jou bedoeld is en zullen sommige dingen in het leven ook niet zo lekker stromen, waardoor je problemen in het dagelijks leven tegen kan komen.
Er zijn verschillende manieren om van je plek te gaan en ‘op te stijgen’, zoals Els het noemt in haar boek. Hierbij kom je in een andere bak terecht, bijvoorbeeld in de bak van je ouders of daarboven. Dit kan er voor zorgen dat je van je plek af gaat:
- Oneigenlijke verantwoordelijkheid overnemen
Je voelt je verantwoordelijk voor het welzijn en welbevinden van je ouders. Je zorgt op een bepaalde manier voor je ouders, bijvoorbeeld op een emotionele of fysieke manier. Dit is niet de taak van een kind, dus ga je van je eigen plek af en kom je in de bak van je ouders te staan of daarboven. Hierdoor sta je niet meer op de kind plek. Dit wordt ook wel parentificatie genoemd.
De effecten die mensen kunnen ervaren van deze manier van opstijgen: je voelt je verantwoordelijk voor een ander, je cijfert jezelf weg, je hebt een burn-out. Mensen die op deze manier opgestegen zijn, ontwikkelen ook bepaalde talenten als empathie en dingen willen regelen. Deze mensen gaan vaak werken als hulpverlener of manager.
Het is ook mogelijk dat je tussen je ouders in komt te staan, bijvoorbeeld bij een (v)echtscheiding. Dit wordt ook wel triangulatie genoemd. Deze mensen ontwikkelen vaak een talent in mediation. - Boos
Nog een manier om op te stijgen is dat je boos bent op je ouder(s). Je vind dat ze je niet hebben gegeven wat je nodig had. Hierdoor maak je je ook als het ware groter dan dat zij zijn, en zet je jezelf boven hen. Ook hierdoor ga je van de kind-plek af. - Identificatie
Deze manier van opstijgen is lastiger uit te leggen. Het kan zijn dat er in de generaties boven jou een trauma heeft plaatsgevonden wat niet aangekeken is, waar niet voldoende rouw over is genomen. Bijvoorbeeld omdat de pijn te groot was of er simpelweg niet over gevoelens gepraat werd. Hierdoor wordt het trauma buitengesloten. Een familiesysteem wil dat er niets en niemand buitengesloten wordt, want alles en iedereen hoort erbij. Om deze persoon of gebeurtenis onder de aandacht te brengen, kan het familiesysteem het buitengesloten trauma bij een ander persoon (vaak in een latere generatie) neerleggen. Ja ik weet het, dit klinkt bizar. Het is een vorm van intergenerationeel trauma.
Voorbeeld: opa heeft gevochten in de 2e wereldoorlog en heeft heel veel meegemaakt, heeft hier nooit over kunnen praten. In de opstelling van de kleinzoon zie je dat de kleinzoon verbonden is met het trauma van opa, of het trauma onbewust draagt, om trouw te zijn aan zijn opa en zijn familiesysteem.
Wat kun je doen om stevig op je eigen plek te komen staan?
Dit kun je doen door je ouders aan te nemen zoals zij zijn. Door het volgende volledig te accepteren:
- Al het mooie wat je van hen hebt gekregen
- Al het minder mooie wat je van hen hebt gekregen
- Alles wat je zo nodig hebt gehad maar niet hebt gekregen
Dit is niet voor iedereen even makkelijk of vanzelfsprekend. Weer op je plek gaan staan kan een heel proces van innerlijk werk zijn. Misschien niet simpel, maar wel ontzettend waardevol voor je leven. Echt een investering in jezelf. Familieopstellingen kunnen je helpen om hier meer inzicht in te krijgen. Mocht je dit voor jezelf willen onderzoeken, dan ben je van harte welkom bij me.
